استاد وارد کلاس شد و خیلی جدی کلاس رو شروع کرد به نظرم تو این مدت این جدی ترین کلاسی بود که برگزار می شد ...

سلام دوستان
با یاد خدا این جلسه از کلاس رو پی میگیریم.
قرار بود بحث این جلسه در مورد قافیه باشد. اما قبل از پرداختن به قافیه و این که بدانیم قافیه چیست و اصول آن کدام است، لازم است در مورد قالب های مختلف شعر صحبتی مختصر داشته باشیم تا بدانیم قافیه را چگونه و در کجا باید به کار ببریم.

قالب های معروفی که الان در شعر کلاسیک بیشترین کاربرد را دارند عبارتند از:
غزل
روش قرار گرفتن قافیه در غزل به شرح زیر است:

************* @          *************@
***************          *************@
***************          *************@
***************          *************@
***************          *************@

همانطور که میبینید در غزل اولین مصرع و سپس  آخر تمام بیت ها باید هم قافیه باشد.
قطعه:
قطعه نیز مثل غزل تمام ابیات در آخرین مصراع هم قافیه اند و فرق آن با غزل این است که لازم نیست مصرع اول هم با آخر ابیات هم قافیه باشند.

***************          *************@
***************          *************@
***************          *************@
***************          *************@
مثنوی:
در مثنوی مصرع هر دو مصرع هر بیت با هم قافیه اند و هیچ ارتباطی بین قافیه های بیت های مختلف وجود ندارد.


************* @          *************@
************* #          *************#
************* $          *************$
************* %          *************%
************* &          *************&
دوبیتی و رباعی

در این قالب که فقط 4 مصرع داریم، آخر مصرع اول و دوم و چهارم باید هم قافیه باشند:
************* @          *************@
***************          *************@
دوبیتی پیوسته
که امروزه به آن چهار پاره هم میگویند که بنظر من درست نیست و بعدا خواهم گفت چرا

در این قالب فقط اخر هر دوبیت با هم هم قافیه است:
*************           *************#
*************          *************#

*************           *************$
*************           *************$

*************           *************%
*************           *************%

*************           *************&
*************           *************&
قصیده:
قصیده هم درست مثل غزل است. تفاوت آن ها در طول ابیات است.
معمولن در غزل ما بیش از 15 بیت نداریم
ولی قصیده میتواند هر چند بیت که شاعر بخواهد ادامه پیدا کند .

قافیه کلمات هم وزن و هم موسیقی هستند که در آخر ابیات یا مصرع ها می آیند. گاهی یک کلمه ای در تمام ابیات تکرار میشود. 
مثلا به شعر زیر نگاه کنید:

زلف آشفته و خوی کرده و خندان لب و مست
پیـــرهن چاک و غزل خوان و صراحی در دست
نرگسش عربده جوی و لبش افسوس کنـــان
نیـــم شب دوش به بــالـــین من آمد بنشست
ســـر فـــرا گـــوش مـــن آورد بـــه آواز حزیـــن
گفت ای عـــاشق دیـــرینه من خوابـــت هست
عـــاشقی را کـــه چنین بـــاده شبـــگیر دهند
کـــافر عشق بـــود گـــر نـــشود بـــاده پـــرست

در این غزل:
مست ، دست ،نشست ، هست ،پرست، قافیه هستند.
ولی حالا شعر بعدی را دقت کنید:

روی تو کس ندیــد و هزارت رقیب هست
در غنچه‌ای هنـوز و صدت عندلیب هست
گر آمدم به کوی تـــو چندان غریب نیست
چون من در آن دیــار هزاران غریب هست
در عشق خانـــقاه و خرابـات فرق نیست
هر جا که هست پرتـو روی حبیب هست
آن جا کـــه کــار صومعه را جلوه می‌دهند
نـــاقوس دیــر راهب و نـــام صلیب هست
عاشق کـه شد که یار به حالش نظر نکرد
ای خواجه درد نیست وگرنه طبیب هست


همانطور که می بینید "هست" در آخر تمام ابیات عینن تکرار شده. پس قافیه نیست بلکه اسمش ردیف است. پس قافیه کدام است؟
درست کلمه ی ماقبل ردیف. یعنی:

رقیب ، عندلیب ، غریب ، حبیب ، صلیب ، طبیب .

در شعر زیر قافیه ها کدام است:
روشن از پرتو رویت   نـــظری نیست که نیست
منت خـــاک درت بر بصری  نیست   که نیست
نـــاظر  روی   تـــو    صاحـــب نـــظرانـــند  آری
سر گیسوی تو در هیچ سری نیست که نیست
اشـــک   غماز   من   ار سرخ برآمد   چه عجب
خجل از کرده خود پرده دری نیست که نیست
تـــا به   دامن   ننشیند زنسیـــمش    گـــردی
سیل خیز از نظرم رهگذری نیست که نیست
تـــا دم از شـــام سر زلف تـــو هر جـــا نزننـــد
با صبا گفت و شنیدم سحری نیست که نیست
من  از  ایـــن   طالـــع  شوریـــده برنـــجم ور نی
بهره مند از سر کویت دگری نیست که نیست

پاسخ صحیح:

نظر ، بصر ، سر، در ، رهگذر، سحر ، دگر

سوال:

خودم (آدمک) :

استاد قالب دوبیتی پیوسته می تونه اینجوری باشه مثلا ؟

×××××××
×××××××@
×××××××
×××××××@

×××××××
×××××××$
×××××××
×××××××$

×××××××@
×××××××@
×××××××
×××××××@

×××××××
×××××××%
×××××××
×××××××%

پاسخ:
اگر دوبیتی پیوسته باشد بله ولی اگر دوبیتی مستقل باشد نه.

کلاس تمام شد ،تا دیداری دوباره خدا پشت و پناهتون سبز باشید و سبز و سبز (ستاره)

نوشته شده در ۱۳۸۸/۱٢/۳ساعت ٧:٠٩ ‎ق.ظ توسط آرزو نظرات ()



قالب جدید وبلاگ پیچك دات نت